ریههای یک شهر
میترا دهیار، دانشجوی کارشناسی ارشد محیط زیست
حوت ۵, ۱۳۹۸
اگر برای افغانستان هیچ کاری دیگر کرده نمی توانید حداقل یک درخت بنشانید.
چرا ما انسانها به درختان نیاز داریم؟
درخت چیست؟ درخت از جمله موجودات زنده بوده زیرا رشد میکند، تکثر دارد، غذا میخورد و نفس میکشد. درختان گیاهان بزرگ چوبی یا دیرپا را گویند که معمولاً دارای شاخههایی هست که به تنهایی بزرگ چوبی پیوستها است. در گیاه شناسی درخت یکی از بادوامترین گیاهان است که با رشد کردن ساقه یا تنه از برگها نگهداری میکند. برگها فابریکه غذا سازی درختاناند و آنها را قادر به تولید انرژی یا غذا برای خودشان یا سایر موجودات میسازد. یک درخت با یک بته چوبی در ارتفاع فرق دارد. درختان حد اقل باید سه متر قد داشته باشند. البته در اوایل قد درختان سه متر نبوده ولی به مرور زمان به سه متر میرسد و روی هم رفته درختان بزرگسال دستکم به شش متر میرسند. گونههایی از درختان بیش از ۱۰۰ متر قد میکشند و برخی چندین هزار سال عمر میکنند. درختان همواره در زندهگی بشر موثر بودهاند. قرنها است که آدمی در سایهشان از شدت گرما و تابش خورشید در امان مانده و از میوههای رنگارنگ و شیرینشان بهرهمند گشته است. آوای پرندهگان که در لابهلای شاخسارشان مأوا گزیدهاند، روح و جانش را صفا بخشیده و قلب انسان را مملو از خوشی و شادابی نموده است.
افغانستان و درختان
افغانستان کشوری است که در حال حاضر تنها سه درصد پوشش سبز و جنگلی دارد و متاسفانه این بدتر از فاجعه است زیرا مردم یک کشور مطابق معیارها جهانی محیط زیستی برای زندهگی سالم خود و حیوانات آن کشور، برای داشتن هوای پاک و اکسیجن کافی و برای آینده کشورشان و غذای نسل آینده کشور، حد اقل باید دارای ۳۳ درصد پوشش سبز و پوشش جنگلها باشند. در حال که جدید ترین یافتههای علمی جهان پوشش سبز افغانستان را تنها ۳ ٪ اعلام میکند و افغانستان باید کوشش بیشتری کند تا سر سبزی را افزایش بدهد. گازهایی چون کاربندایاکساید که به نام قاتلان خاموش مسما اند و این دلیلی خوبی برای نامگذاری آنهاست زیرا مردم با مرور زمان هر روز مقداری کمی از این گازهای مضر و دود ناشی از پترولها نا تصفیه شده، سرب موجود در دود موترهای که فلتر ندارند و دود مواد سوختی که تنها چوب نیست بلکه مردمان غریب که پلاستیک میسوازنند و هزاران مثال اینگونه که هوای شهر را آلوده میکند و مردم هر روز و هر دقیقه آن را تنفس میکنند و بالآخره این گازها مانند قاتلان خاموش باعث تخریب ششها، امراض تنفسی و حتا سرطان و مرگ میگردد. برای دانستن کثیف بودن هوا فقط کافیست لباس سفید بر تن کنید و تمام روز با آن قدم بزنید در آخر روز لباس تان سیاه خواهد شد درست مثل لباسهای سفید مان هر روز ششهای ما نیز کثیف میشوند. و ۳ درصد پوشش سبز کافی نیست. حداقل باید ۳۳ درصد پوشش سبز گیاهی داشته باشیم. اگر برای افغانستان هیچ کاری دیگر کرده نمی توانید حداقل یک درخت بنشانید. هم برای خود، هم برای کشور و هم برای زمین تا از مشکلات فوق نجات یابیم.
۱- درختان اکسیجن تولید میکنند
اکسیجن عنصر حیاتی که انسانها در عدم موجودیت اش سه تا پنج دقیقه زندهگی کرده نمی تواند. درختان در طی پروسه به نام فتوسنتیز از شش مالیکول آب و شش مالیکول کاربندایاکساید در موجودیت نور آفتاب یک مالیکول گلوگوزو شش مالیکول اکسیجن میسازد. درختان برخلاف انسانها کاربندایاکساید را از اتوسفیر یا هوا تنفس کرده و در عوض اکسیجن را خارج میسازند. ما نمی توانیم وجود داشته باشیم در صورتی که درختان وجود نداشته باشند. یک درخت پر برگ میتواند برای۱۰ تا ۱۶ نفر اکسیجن مجانی تولید کند. مقدار تولید اکسیجن بستگی دارد به نوعیت درخت دارد. جنگلهای یک کشور به عنوان یک فیلتر غول پیکر کاربندایاکساید عمل میکند که هوای نفس مان را پاک میکند و ما به این تولیدکنندهگان اکسیجن و فیلترکنندهگان کاربندایاکساید ضرورت داریم.
۲- درختان غذا تولید میکنند
درختان در طی پروسه به نام فتوسنتیز انرژی آفتاب و نور را به انرژی کیمیایی و غذا تبدیل میکند. اگر روزی در جهان تمام انسانها بمیرند بدون شک تمام درختان زنده خواهند ماند و اما اگر تمام درختان بمیرند انسانها قادر به ادامه حیات نیستند. ما انسانها موجودات هیتروترو فیک بوده و برای غذا نیازمند نباتات و حیوانات هستیم. درحالی که نباتات موجودات آتوتروفیک بوده و غذا خود را خودشان میسازند و نیازمند انسانها و حیوانات برای ادامه حیات نیستند. از یاد نبرید که درختان یکی از بزرگترین تامینکنندههای غذا برای انسانها و جانداران در طبیعت هستند.
۳- درختان با اثر گازهای گلخانهای مبارزه میکنند
گرم شدن کره زمین نتیجه بیش از حد انتشار گازهای گلخانهای در جو زمین است. این گازها عمدتا به وسیله سوزاندن سوختهای فسیلی و همچنین از بین بردن جنگلهای بارانی استوایی ایجاد میشوند. همانطور که میدانید در پدیده گلخانهای گرمای حاصل از تابش نور خورشید در میان گازهای گلخانهای محبوس شده در جو زمین به دام میافتند و این پدیده به گرم شدن زمین کمک میکند. یکی از مهمترین گازهای گلخانهای کاربندایاکساید است. همان طور که میدانید درختان با جذب کاربندایاکساید، اکسیجن تولید میکنند. یک مطالعه در این باره نشان میدهد که در هر یک هکتار جنگل قادر است، مساحتی حدود ۲۶۰۰۰ مایل (تقریبا ۵۰۰۰۰ هزار کیلومتر) را ظرف یک سال از وجود کاربندایاکساید پاک کند. بد نیست بدانید با گرم شدن زمین مساحت قطبها کاهش مییابد و آب شدن یخهای قطبی میتواند بسیار از سرزمینهای امروزی را زیر آب فرو ببرد. درختان هوا را تمیز میکنند و درختان مثل ریههای زمین برای نفس کشیدن هستند.
آنها گازهای سمی و حتی گرد و غبار معلق در هوا را جذب میکنند و در مقابل، گاز اکسیجن به هوا باز میگردانند. هر درخت بزرگ، هر سال حدود بیست و سه کیلوگرم گاز کاربندایاکساید را جذب میکنند و حدود دو هزار و هفتصد کیلوگرم اکسیجن به هوا بر میگردانند. درخت با جذب گاز کاربندایاکساید، از گرم شدن دمای کره زمین جلوگیری میکند. اتفاق گرم شدن کره زمین که در اثر وجود گاز کاربندایاکساید در هوا به وجود میآید در اثر پدیده گازهای گلخانه ای است. بد نیست بدانید به طور مثال متوسط دمای هوا در شهر لس آنجلس در ۵۰ سال گذشته به میزان شش درجه سانتیگراد افزایش یافته است. این امر به خاطر آن است که پوشش درختی در این منطقه کاهش یافته است و مقدار کاربندایاکساید در آن جا افزایش یافته است و در عوض تعداد جادهها و ساختمانهای که یکی از عوامل مهم در جذب گرما هستند افزایش چشم گیری یافته است.
۴- درختان آب و هوا را بهتر میکند
شاخ و برگ درختها نمی گذارد نور خورشید مستقیم به زمین برسد آنها جلوی تبخیر آب ذخیره شده در اطراف ریشه ی درختان میگیرند برای همین دلیل است که دمای هوا در جنگل معتدل تر از جاهای دیگر میشود. جالب است بدانید که درختان قادر هستند بوها و گازهای آلاینده (اکسید نیتروژن، آمونیاک، دی اکسید گوگرد و اوزون) را جذب کنند. آنها این ذرات مضر را به همراه هوا از طریق برگهای و استوماتا خود جذب کرده و علاوه برآن اکسیجن تولید میکنند. این ذرات آلاینده را درون برگها و پوست تنه و واکیولهای که در داخل هر حجره نبات وجود دارد، ذخیره میکنند. هر حجره هر درخت داری واکیول که بیشترین قسمت حجره نبات را در بر گرفته است. درختها مواد اضافه را در طول روز تولید میکنند ولی مانند انسانها و حیوانات سیستم اطراحیه ندارند. پس تمام این مواد اضافی داخل واکیولها برای همیش ذخیره میشود. و بعداً مقداری از این مواد اضافی توسط انزایمها از بین رفته، مقداری تبخیر شده و مقداری به ریشهها ارسال میگردد. درختان مقداری زیادی از گازهای مضر، ذرات معلق PM۲.۵، ذرات معلق PM۵ و ذرات معلق PM۱۰ را جذب و در واکیولها خودشان ذخیره میکنند. از همین جهت شهرهای پر درخت هوای پاک تری دارد.
۵- درختان خاک را بهتر میکند
درختان در برابر فرسایش خاک مقاومت میکنند. کنترل فرسایش خاک همیشه با پروژههای کاشت درخت و چمن آغاز شده است. ریشههای درخت خاک را به هم میچسبانید و برگهای آن نیروی باد و باران را در خاک میشکند. درختان با فرسایش خاک مبارزه میکنند. اصطلاح درختان گیاه خوار یک کلمه فانتزی برای جذب مواد کیمیایی خطرناک و سایر آلایندهها است که وارد خاک شدهاند. درختان گیاه خوار میتوانند آلودهگیهای مضر خاک را در ریشههای خود ذخیره کنند و یا در واقع آلاینده را به شکلهای کمتر مضر تبدیل کنند. درختان فاضلاب و مواد شیمیایی مزرعهها را فیلتر میکنند، اثرات زبالههای حیوانی، دفع زبالههای جاده ای را فیلتر کرده و آب پاک را به جریان میاندازند.
۶- درخت کنترلکننده آلودهگی صوتی است
درختان سر و صدا شهری را تقریباً به طور موثر هممانند دیوارهای سنگی خفه میکند. درختان، که در نقاط استراتژیک در یک محله یا اطراف خانه شما کاشته میشوند، میتوانند سر و صدا بزرگی از بزرگراهها و فرودگاهها را در خود جذب کند و از بین ببرند.
۷- درخت آب را ذخیره میکنند
درختان در جنگل، آب باران و برف را در ریشه خود ذخیره کرده و از هدر رفتن آب جلوگیری میکنند.به همین ترتیب باعث ذخیره و افزایش آبهای زیر زمین میشوند. وقتی آب باران از طریق شاخهها به تنه و از طریق تنه درخت به زمین نفوذ میکند در چنین شرایطی مقدار بسیار زیادی از آب بین ریشههای درختان محبوس میشود. این کار از هدر رفت آب و جریان مستقیم آن به اقیانوسها جلوگیری میکند. در چنین شرایطی درختان مثل اسفنج عمل میکنند و این بدان معنی است که آنها آب را فیلتر میکنند و به صورت آرام در اختیار سفرههای زیر زمینی قرار میدهند. بیشک درختان در هنگام بارش یکی از تامینکنندههای طبیعی آبهای زیر زمینی هستند. در روزهای خشک و بیباران با آزاد کردن آن، رطوبت نسبی زمین را افزایش میدهند. درختان در باره عمق آب زیر زمین نیز گاهی معلومات میدهند. مثلاً اگر طول شاخچههای درخت ام را ضرب دو کنیم عدد به دست آمده عمق آب زیر زمین رانشان میدهد و یا درختان ناریال که آب شیرین دارند معمولاً آب زیر زمین آن درخت شور است و درختان ناریال که آب شور دارند معمولا آب زیر زمین آن درخت شیرین است. نوعیت برگها و ساقههای درختها نشاندهنده آب زیر زمین آن منطقه بوده میتواند. بیشتر درختان تازه کاشته شده تنها فقط به یک پانزدهم از یک گالون آب، در طول هفته نیاز دارد (هر گالون تقریباً برابر است با ۴ و نیم لیتر). درختان توانایی این را دارند که رطوبت جو را با تبخیر آب کنترل کنند.
۸- درختان از سیلابها جلوگیری میکنند
سیلابها میتواند به طرز چشمگیری توسط یک جنگل یا کاشت درختان کاهش یابد. درختان و شاخچههایشان از شدت بارش و برخورد آن بر روی زمین میکاهند. این کاراز تخریب خاک و از ایجاد سیل جلوگیری میکند. بر هر اندازه که درختان بیشتری خصوصا در مناطق مرتفع داشته باشیم به همان اندازه از لبریز شدن سیلابها در امان هستیم. از همین رو در کشورهایی که سیلاب زیاد است بهترین راه حل کاشتن درختان است.
۹-درختان کنترلکننده درجه حرارتاند
درختان خیابانها و شهر را خنک میکند. این چیزی است که درخت برای آن شناخته شدهاند. سایه از درخت، نیاز به تهویه هوا را در تابستان را کاهش میدهد. در فصل زمستان، درختان نیروی باد زمستان را شکسته، و باعث کاهش هزینههای گرمایشی میشوند. مطالعات نشان داده است که بخشی از شهرهای بدون سایه خنککننده درختان میتواند به معنای واقعی کلمه “جزایر گرما” با درجه حرارت تا ۱۲ درجه فارنهایت بالاتر از مناطق اطراف خود باشند. قانون درختان به عنوان Windbreaksدر فصلهای سرد عمل کرده، درختان که در واقع در جهت باد به عنوان شکننده بادها عمل کرده و از خطرات طوفان و سرعت بادها میکاهند.
۱۰- درخت موجب آرامش است
تحقیقات علمی ثابت کرده نگاه کردن به رنگ سبز درختان به انسان آرامش میدهد. حضور در پارکها و جنگلهای مصنوعی حاشیه ی شهرها، یکی از کارهای ضروری و سرگرمی شهرهای بزرگ است. در بیمارستان و مراکز درمانی هم وجود درختان و فضای سبز، باعث بهبودی زودتر بیماران میشود. درختان در کاهش آلودهگی صوتی شهرها هم نقش مهمی دارند. تحقیقات نشان دادهاند که بیماران در محیطی که سر سبز و پر از درخت باشد زودتر بهبود مییابند در چنین شرایطی آنها با عوارض کمتری در هنگام درمان روبهرو میشوند. جالب است بدانید که کودکان مبتلا به ADHD (نقص توجه – بیشفعالی) زمانی که به طبیعت دسترسی پیدا میکنند، علائم کمتری از خود بروز میدهند. همان طور که میدانید قرار گرفتن در معرض درختان میتواند از نظر روانی بسیار تاثیر گذار و آرامش بخش باشد. درختان خشونت را کاهش میدهند. کسانی که در محیط اطراف خانه خود درخت و یا فضای سبز ندارد، بیشتر از سایر افراد در جامعه خشن و پرخاشگر هستند.
۱۱- درخت پناهگاه جانوران است
زندهگی بیش ۵۰۰ نوع حشره، پرنده، پستاندار، قارچها و گلسنگها مستقیماً به زندهگی درختان وابسته است. اگر فنجیها، باکتریها، ترمایتها و میکرو اورگانسیمها را که در محیط ریشه ی درختان زندهگی میکنند را هم اضافه کنیم باید بگوییم زندهگی هزاران نوع جاندار و جانور ریز و درشت، به حیات هر درخت گره خورده است. درخت، خانه ی پرندهگان و بسیاری از حیوانات بی پناه است. جذب گونههای مختلف حیوانات به شهرها با استفاده از درختان گونههای متفاوت درختان میتوانند گونههای جانوری بسیار زیبا و نادری را به سطح شهر بکشانند فقط کافی است که نوع درختی که در شهرها کاشته میشود مورد پسند جانوران چه پرندهگان و چه جوندهگان باشد به عنوان مثال درخت بلوط توانایی بالای برای جذب جوندهگانی، چون سنجابها را دارد.
۱۲- درختان خاصیت درمان کنندهگی دارند
اولین ادویهجات نسل بشر گیاهان بودهاند و تا امروز هم بسیاری از دواها از گیاهان ساخته میشوند.درختان از کودکان و دیگر انسانها در برابر اشعه ماوراء بنفش محافظت میکنند.سرطان پوست شایعترین نوع سرطان در ایالات متحده است. درختان قادرند تا حدود ۵۰ درصد از اشعههای ماورای بنفش که یکی از عوامل ایجاد سرطان پوست است را کاهش دهند، این گزینه برای کودکان که در زمینهای بازی و محوطه بازبیرون بازی میکنند میتواند بسیار موثر باشد.
۱۳- درختان درباره فصلها و خشکسالیهای گذشته معلومات میدهند
درختان نشانگر فصلها هستند. شما با نگاه کردن به درختان میتوانید فصلها را تشخیص دهید؛ چرا که درختان در هر فصلی ویژهگی تازهای از خود بروز میدهند. رخت هرچه بزرگتر و بلندتر باشد، سنّ بیشتری دارد. با افزایش سن درختان، لایههای دیگری در زیر پوستش درست میشود. رنگ لایهای که در زمستان به وجود میآید با لایهای که در تابستان به وجود میآید متفاوت است. این اختلاف رنگ لایهها به ما کمک میکند تا سن درخت کپل را تعیین کنیم، هنگامی که درختی را میبریم در سطح بریدهگی حلقههایی میبینیم که درون همدیگر قرار دارند. اگر درختی ۲۰ حلقه در مقطع خود داشته باشد، میشود بگوییم که تقریباً ۲۰ ساله است و درختی که ۶۰ حلقه دارد تقریباً ۶۰ ساله است. این روش سادهترین روش تعیین سال درختان است، اما در این روش برای شمارش حلقهها باید درختان که را به زمین افتادهاند را قطع کنیم و حلقهها رامحاسبه کنیم. اگر حلقهها بزرگ بودنند آن سال درخت آبی کافی داشته واگر حلقهها کوچک بودنند آن سال درخت آبی کافی نداشته است.
۱۴- درختان منابع اقتصادیان
درختان فرصتهای اقتصادی ایجاد میکنند.میوههایی که از باغهای محلی جمع آوری میشود فروخته میشوند، بنابراین با این روش درآمد ایجاد میشود. بسیاری جنگلها با چوبها نادر منبع در آمد کشورها محسوب میشود. البته همان طور که میدانید برای این که یک درخت بار دهد، پروسههای زیادی را طی میکند؛ به طور مثال نیاز به کود کیمیایی و مراقبت ویژه دارد. این گونه عوامل باعث میشود تا شغلهای جدیدی در حوزه باغبانی ایجاد شوند. بیشک بهرهوری اصولی از درختان میوه و حتی درختان که چوب صنعتی تولید میکنند، میتوانند سودآوری بسیار خوبی برای شخص تولیدکننده داشته باشد. بیشترین هزینه برای کاشت آنها، همان ابتدا است، یعنی خرید نهالها، خاک و کود، که بسته به نوع نیازشما و استفاده ی شما از درخت است. باید در خرید درختان دقت کنید، زیرا هر درخت در هر جای نمی روید. مخارج بعدی شامل آبرسانی، هرس کردن شاخ و برگهای زائد است و در بعضی مواقع جابه جایی درختان و دوباره کاشتن آنها نیز هزینههای گزافی را به دنبال دارد.برای عملکرد بهتر درختان و فضای سبز، رسیدهگی علمی و ترمیم آنها ضروری است. تقویت و سم پاشی خاک، همواره سرعت رشد درخت را افزایش میدهد. با گذراندن دوره ی مراقبتهای خانهگی و علمی از گیاهان میتواند با نکات بیشتری در این مورد برای کیفیت بهتر فضای سبز خود استفاده کنید.درختان که چوب عرضه میکنند.بسیاری از مردم در سراسر جهان به پرورش درختان برای برداشت چوب آنها چه برای کارهای صنعتی چون ساخت کاغذ و مبلمان و غیره، چه برای کارهای دستی، وچه برای سوخت به پرورش آنها میپردازند. درختان قادرند زیبایی یک مزرعه، خیابان و حتی محله اطراف ملک شما را افزایش دهند. معمولا این افزایش زیبایی میتواند تا ۱۵ درصد قیمت ملک شما را بالا ببرد.
References:
- Zahler, P., & Graham, P. (2001). War and Wildlife. The Afghanistan Conflict and its Effects on the Environment. International Snow Leopard Trust Special Report, 1-13.
- https://postconflict.unep.ch/publications/afg_tech/theme_02/afg_biodiv.pdf
- https://rrjournal.com/past-issue/effect-of-aghanistan-war-on-environment/
معرفی وبلاگ هفتهنامه ندای غزنه