تاریخچه آزادی بیان در افغانستان

 

آزادی بیان و رسانه ها

در افغانستان هیچ قانون نمی تواند مخالف معتقدات و احکام دین مقدس اسلام باشد. مادهء سوم قانون اساسی 

«آزادی بیان از تعرض مصؤن است.

هر افغانی حق دارد فکر خود را به وسیلۀ گفتار، نوشته، تصویر و یا وسایل دیگر، با رعایت احکام مندرج این قانون اساسی اظهار نماید. 

هر افغان حق دارد مطابق به احکام قانون، به طبع و نشر مطالب، بدون ارائۀ قبلی آن به مقامات دولتی، بپردازد.

احکام مربوط به مطابع، رادیو و تلویزیون، نشر مطبوعات و سایر وسایل ارتباط جمعی توسط قانون تنظیم می گردد.»  مادهء 34 قانون اساسی

برداشت صاحبان و دست اندرکاران رسانه ها از این ماده های قانون اساسی چیست؟

نمی خواهم سخن کسی را تایید یا رد نمایم؛ اما از شما می پرسم که اگر یک یا چند پسر یا دختر افغان به تقلید از سریال های که سراپا در مغایرت با دین مقدس اسلام و قانون اساسی قرار دارند، منحرف شوند، چه خواهید گفت؟   به طور مثال سریال عفت

روزنامه نگاری در افغانستان

بیش از ۱۳۰سال روزنامه نگاری در افغانستان

در سوم ماه مه آن سال، روزنامه نگاران آفریقایی سمیناری را برای ترویج آزادی مطبوعات در نامیبیا تشکیل دادند و در پایان این سمینار اعلامیه ای برای آزادی مطبوعات منتشر شد.سیزده ثور برابر با سوم ماه مه، روز جهانی آزادی مطبوعات است که از سال ۱۹۹۱ بدین سو، همه ساله تجلیل می شود.

مجمع عمومی سازمان ملل، به پیشنهاد یونسکو، سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی ملل متحد، این روز را "روز جهانی آزادی مطبوعات " نام گذاری کرد.

مطبوعات در افغانستان، اگرچه نسبت به کشورهای پیشرفته عمر کوتاهی دارد، اما در مقایسه با بسیاری از کشورهای جنوب و شرق آسیا، در این راه پیشقدم بوده است.

'نخستین' نشریه افغانستان

	سراج الاخبار، از نخستین نشریه های چاپی افغانستان بود

نخستین نشریه در افغانستان به سال ۱۲۵۲خورشیدی در زمان امیر شیرعلی خان به نام شمس النهار منتشر شد.

هر چند که بعضی از تاریخ نویسان گفته اند که قبل از شمس النهار نشریه ای به نام کابل در زمان امیر محمد اعظم خان و به مسئولیت سید جمال الدین منتشر می شده، اما بسیاری از تاریخ نویسان در وجود چنین نشریه ای شک دارند.

آنچه که اکثر تاریخ نویسان بر آن تاکید دارند این است که شمس النهار اولین نشریه است که در تاریخ افغانستان به چاپ رسیده است.

شمس النهار را میرزا عبدالعلی خان مدیریت می کرد و بیشتر مقاله های این نشریه را عبدالقادر پیشاوری، منشی امیر شیرعلی خان می نوشت.

دست اندرکاران شمس النهار را می توان از نخستین پایه گذاران ترجمه در افغانستان دانست.که با ترجمه مقالات و اخبار نشریات خارجی، اذهان مردم افغانستان را با تحولات جهان و روند رو به رشد علم و تکنولوژی که در دنیا به وقوع می پیوست آشنا می کردند.

شکل گیری مطبوعات به شیوه نوین با نشر روزنامه سراج الاخبار در دوران زمامداری امیر حبیب الله در افغانستان آغاز شد.

اولین شماره این نشریه که به زبان فارسی به نشر می رسید، به مدیریت عبدالرئوف قندهاری در۲۲جدی / دی سال۱۲۸۴ خورشیدی در چاپخانه دارالسلطنه کابل در ۳۶ صفحه و به قیمت یک عباسی منتشر شد.

انتشار دور اول سراج الاخبار، زیاد دوام نیاورد و بعد از یک شماره نشر آن متوقف شد.

پدر مطبوعات افغانستان

	محمود طرزی، بار دیگر نشریه سراج الاخبار را منتشر کرد

محمود طرزی که او را پدر مطبوعات افعانستان لقب داده اند بعد از توقف انتشار سراج الاخبار دوباره سعی کرد این نشریه را منتشر کند.

از آنجایی که خود طرزی از نزدیکان دربار بود وعنایت الله خان فرزند امیر حبیب الله داماد وی می شد، با نفوذی که او در دربار داشت توانست انتشار سراج الاخبار را از سر بگیرد.

او اولین شماره سراج الاخبار را در تاریخ ۱۲ میزان سال ۱۲۹۰ خورشیدی به مسئولیت خود منتشر کند.

علی احمد خان ایشک و آقاسی ملکی سردبیران سراج الاخبار در این دوره بودند.

عبدالهادی داودی، عبدالرحمان لودین، عبدالرئوف فیض، عبدالعلی مستغنی و عبدالولی خان از کسانی بودند که در سراج الاخبار مطلب می نوشتند.

سراج الاخبار بعد از شماره ششم به سراج الاخبار افغانیه تغییر نام داد.

این نشریه هر ۱۵ روز یک بار منتشر می شد و شماره صفحه های آن در هر دوره متفاوت بود.

بیشتر مطالب سراج الاخبار را مقالات اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و ادبی در بر می گرفت. از شماره هفتم، محمود طرزی مطالب خود را با نام محمود افغان می نوشت.

از اغاز سال هشتم، ضمیمه ای به نام سراج اطفال نیز در کنار این نشریه منتشر می شد.

افغانستان مستقل

	انیس روزنامه ای که محی الدین انیس بنیان گذاشت، قدیمی ترین روزنامه افغانستان است که هنوز چاپ می شود

در دوره امان الله خان برای اولین بار، قانون اساسی تدوین شد و بر اساس آن، مطبوعات افغانستان از آزادی مشروط وهمسو با نظامنامه مطبوعات بر خوردار شدند.

در ماده یازدهم اولین قانون اساسی افغانستان آمده بود که "مطبوعات و چاپ روزنامه های داخلی مطابق حکم قوانین مربوطه آزاد است. حق چاپ روزنامه، مختص به دولت و اتباع افغانستان است و نشرات خارجی ازطرف دولت تنظیم و یا سانسور می شود".

در زمان امان الله خان، بعد از سراج الاخبار روزنامه های دیگری چون امان افغان به مدیریت عبدالهادی داوی، ستاره افغان به مدیریت میر غلام محمد غبار، پشتون ژغ به مدیریت فیض محمد ناصری، ارشادالنسوان به مدیریت همسر محمود طرزی، انیس به مدیریت محی الدین انیس و مجله اردو به مدیریت عبداللطیف خان غندمشر و چند نشریه دیگر در کابل منتشر می شدند.

همزمان در کابل درسایر ولایت(استان)ها نیز فعالیتهای مطبوعاتی در جریان بود. در همین زمان بود که چاپخانه های سنگی و حروفی در ولایات راه اندازی شد.

از مهمترین روزنامه هایی که در زمان امان الله خان در ولایات منتشر می شد، اتحاد مشرقی در ننگرهار به مدیریت برهان الدین خان کشککی، اتفاق اسلام در هرات به مدیریت صلاح الدین سلجوقی، طلوع افغان در قندهاربه مدیریت عبدالعزیزخان و عبدالحی حبیبی و نشریه بیدار در مزار شریف بودند.

روزنامه انیس در کابل و روزنامه اتفاق اسلام در هرات از جمله روز نامه هایی هستند که تاکنون انتشار آنها بدون وقفه ادامه دارد.

در آغاز حکومت ظاهر شاه، تحول چشمگیری در مطبوعات افغانستان صورت نگرفت و تعدادی از نشریات آزاد هم که وجود داشت از نشر بازماند و فقط تعدادی نشریات دولتی از سوی وزارتخانه ها منتشر می شد که بیشتر جنبه تبلیغاتی داشت.

تاسیس ریاست مستقل مطبوعات

اولین گام در جهت توسعه مطبوعات، تاسیس ریاست مستقل مطبوعات در افغانستان بود که اولین رییس آن صلاح الدین سلجوقی بود.

با رشد مطبوعات در افغانستان، اصولنامه مطبوعاتی تدوین شد و روزنامه ها و مجلات ملزم به رعایت مفاد آن شدند.

در سال ۱۳۳۱ به منظور توسعه مطبوعات، دفاتر مطبوعاتی در شهرهایی چون لندن، واشنگتن، قاهره، تهران و دهلی نیز راه اندازی شد.

وزارت مطبوعات

سال ۱۳۴۲ را می توان سال تحول مطبوعات افغانستان به شمار آورد، زیرا در این سال ریاست مستقل مطبوعات به وزارت ارتقا یافت و قانون جدید مطبوعات به تصویب مجلس شورای ملی رسید.

در سال ۱۳۴۶ با آمدن کابینه جدید، مطبوعات فضای بازتری را تجربه کردند، در این دوران در کنار نشریات دولتی، جراید غیر دولتی نیز منتشر شدند که تا اواخر زمامداری ظاهر شاه تعداد آنها به دهها مورد می رسید.

کودتا

تا زمان به قدرت رسیدن حزب دمکراتیک خلق در افغانستان، تحول خاصی در مطبوعات صورت نگرفت ولی با روی دادن حادثه هفت ثور، مطبوعات در انحصار حزب دموکراتیک خلق افغانستان در آمد و فقط نشریاتی که بازتاب دهنده افکار این حزب بود، منتشر می شد.

از مهمترین نشریاتی که در این دوره منتشر شد، می توان از روزنامه دثور انقلاب، پیام، حقیقت انقلاب ثور، حقیقت سرباز و چند نشریه دیگر نام برد.

'آشتی' با مطبوعات

در زمان دکتر نجیب الله و بعد از اعلام طرح آشتی ملی توسط وی و با توجه به اینکه در خود شوروی هم فضا تغییر کرده بود، مطبوعات دولتی افغانستان هم فضای بازتری را تجربه کرد و تعدادی از نشریات غیردولتی هم در این دوران منشرشد.

در این زمان فعالیت انجمن نویسندگان افغانستان هم مساعد شد و تعداد زیادی از افراد غیر حزبی وارد انجمن شدند.

اخبار هفته و سباون به مدیریت ظاهر طنین، شوخک به مدیریت عزیزمختار، آزادی به مدیریت غلام سخی غیرت از مهمترین نشریات غیر دولتی آن زمان بود.

دوران مجاهدین

با روی کار آمدن حکومت مجاهدین و آغاز جنگهای داخلی، بیشتر نشریات از نشر باز ماندند و فقط تعدادی معدود به فعالیت خود ادامه دادند.

البته در این دوره تعدادی از نشریات حزبی وغیرحزبی که بازتاب دهنده افکار و سیاستهای گروههای مجاهدین بودند شروع به فعالیت کردند.

گروههای مجاهدین، پیش از رسیدن به قدرت، در ایران و پاکستان، به طور گسترده به چاپ و نشر دیدگاههای خود از طریق نشریات و جراید وابسته اقدام می کردند. با تسلط آنها بر کابل، نشر شماری از این نشریات در داخل افغانستان ادامه یافت.

هفته نامه های کابل، بالاحصار، صبح امید و شهر از نشریات مهم دوره مجاهدین بودند که در کابل منتشر می شدند.

طالبان و 'شریعت'

	رسانه های افغانستان در دوره جدید رشد زیادی داشته اند

در دوره های مجاهدین و طالبان، مطبوعات نیز همچون دیگر عرصه های زندگی فرهنگی و اجتماعی مردم، دستخوش تحولاتی شد.

در دوره طالبان، افزون بر اینکه تلویزیونها بسته شد و رادیو به انتشار دیدگاهها و اخبار این گروه اختصاص یافت، نشریات چاپی نیز ابتدا با بی مهری مواجه شدند.

نشریات و روزنامه های دولتی شهرهای مختلف افغانستان، از جمله انیس و هیواد در کابل و اتفاق اسلام در هرات، در زمان طالبان ناشر اندیشه های آنان بودند.

افزون بر آن، یک روزنامه سراسری به نام شریعت به زبان پشتو و فارسی منتشر می شد که بیشتر توجه و سرمایه گذاری طالبان بر روی آن بود.

با ادامه حکومت طالبان، شماری نشریات غیر سیاسی، با رویکردهای اجتماعی و ادبی در برخی شهرهای افغانستان، از جمله هرات، قندهار و جلال آباد چاپ شدند.

دوره رسانه ها

با سقوط حکومت طالبان، بیشترین دگرگونی در عرصه رسانه ها به وجود آمد. افزون بر آغاز به کار دهها شبکه رادیویی و تلویزیونی عمدتاً خصوصی، بازار مطبوعات نیز گرمتر شد و روز به روز به شمار آنها افزود شد.

هم اکنون صدها روزنامه، هفته نامه، ماهنامه و گاهنامه که بیشتر آنها غیردولتی است، در کابل و شهرهای دیگر افغانستان چاپ می شود.

روزنامه های انیس، هیواد و اصلاح و کابل تایمز با بودجه دولتی در کابل و روزنامه دولتی اتفاق اسلام در هرات چاپ می شود.

آرمان ملی، ویسا، راه انجات، افغانستان، اراده و چراغ به زبان فارسی و پشتو و اوت لوک افغانستان، به زبان انگلیسی، از روزنامه غیردولتی چاپ کابل هستند.

فوتوژورنالیزم

بنام پروردگار بی همتا و بی مثل و درود بر بهترین معلم عالم بشریت. فوتوژورنالیزم(ژورنالیزم تصویری)، یکی از مهم ترین واساسی ترین بخش مطبوعات و هنر ژورنالیزم به شمار میرود که توانسته است با گذشت اندک زمانی از تاریخ پیدایش اش تمام عرصه های فعالیت بشر را احتوا نماید. امروزه فوتوژورنالستان با استفاده از این مسلک توانسته اند تا تمامی جهات و ابعاد مختلف فعالیت های بشری را در عرصه های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، درک و واقعیت های عینی، پروسه های رشد و تکامل مسایل مبرم و عمده و مشکلات زمان را به سطح کشورها و جهان، در پهلوی سایر وسایل ارتباط همگانی انعکاس دهند.

استفاده از تصویر در پهلوی متون ژورنالستی در روزنامه ها ومجلات، باعث فهم و درک خواننده گان از هدف، در اسرع وقت میگردد، زیرا خواننده گان با مشاهدۀ آشکار و بصری عکس مرتبط با متن، به درستی موضوع معتقد میگردند. همین خصوصیات برازندۀ فوتوژورنالیزم است که یک جزء مهم و عنصر جدایی ناپذیر مطبوعات محسوب شده است.

یک تصویر میتواند در بسیاری مواقع؛ بدون متن هم، اکثر موضوعات را بازگو نماید تا از طرف بیننده بطور آنی(فوری) گرفته و درک گردد. در این مورد چنایی ها ضرب المثل معروف دارند که میگویند:«ارزش یک تصویر بیش از هزار کلمه است».

استفاده از هنر عکاسی در مطبوعات، به مخاطبان احساس این را می دهد که ایشان در محل واقعه حضور دارند و این خود باعث احساس و درک عمیق آنان نسبت به وقایع و حوادث رخ داده درجهان، می گردد. این در حالی می باشد که با ارایۀ مطالب و اطلاعات توسط وسایل ارتباط جمعی، به شیوه های غیر از این، نمی توان به چنین نتیجه ای دست یافت.

طبع و نشر عکس ها در مطبوعات، در پهلوی انجام وظایف مثمر که در بالا ذکر شد، در ارتقاء سطح فرهنگی اجتماعی و وسعت شناخت مخاطبان در مورد  پدیده ها نیز، مؤثر و مفید واقع می شود.

                          ایام به کام تان باد!

نوشته شده توسط 2m2a

رسانه های همگانی

رسانه ها منحیث رکن چهارم دولت با ایفای وظایف اصلی اش(آموزش دهی، فراهم آوری سرگرمی و بویژه اطلاع دهی و آگاه سازی) ناظر بر فعالیت ها و کارکردهای سه رکن دیگر دولت( مقننه، اجرایه و قضایه)، می باشد.

اگر با یک نگاه کلی بنگریم در میابیم که تمامی رشد و پیشرفت زندگی اجتماعی بشر مدیون برقراری ارتباطات متنوع است و در هرنوع تحول و تغییر و تکامل در نحوه تأمین  ارتباطات در جامعه، نقش رسانه ها را نمی توان نادیده گرفت؛ چه فراهم آوری وسایل ارتباط همگانی که غلبه برزمان و مکان را میسر ساخته است، باعث گردیده تا انسانان در تأمین ارتباطات؛ که در واقع سنگ بنای جامعه انسانی و منشأ فرهنگ است، فایق آیند.

انسان به عنوان یک موجود متفکر و مختار که تمام جهان و آنچه را که در آن هست، در اختیار خویش داشته باشد، در بکارگیری رسانه ها نیز نقش اساسی  را ایفا می کند.

رسانه به مثابه محرک اصلی جامعه انسانی فقط با مورد استفاده قرار گرفتن در خدمت  ابنای بشر می تواند در راستای سعادت و تعالی جامعه با دادن اطلاعات درست و موثق و تولید و نشر پخش برنامه های آموزشی و مناسب با فرهنگ و عنعنات و ارزشهای پذیرفته شده آن و یاهم جهت تحریف و اغوای جامعه بشری با انتشار اطلاعات کاذب و برنامه های مبتذل و مغایر با اساسات و ارزشهای اصیل در آن جامعه موثر واقع شود.

چون اصالت از انسان است، پس بایست اشخاص متعهد، مستعد و متخصص در عرصه فعالیت های رسانه ای به کار گماشته شوند. واضح است که وی‍ژگی نخست(تعهد) را نمی توان در وجود هرشخص دریافت؛ ولی دو ویژگی دیگر(استعداد و تخصص) را می توان معیاری جهت به کارگماری افراد در هر رشته به ویژه مسلک ژورنالیزم در نظر داشت.

امروز که ما شاهد انجام کارهای کم کیفیت و فاقد یک فکر و اندیشه عالی در بعضی از برنامه های اکثر رسانه های چاپی و برقی کشور خویش استیم، منبعث از اینست که در گزینش افراد واجد شرایط در رسانه ها توجه جدی صورت نگرفته و در ضمن توظیف کارمندان در مسلک ژورنالیزم در نهایت ریشه به تعصبات لسانی، قومی، مذهبی، سیاسی ... دارد و موجودیت اینگونه اشخاص در رسانه ها؛ که بر اساسات و اصول ژورنالیزم اشراف اندکی هم نداشته و نمی دانند که در عرصه فعالیت های ژورنالستیکی دارای کدام حقوق، آزادیها و مکلفیت ها استند، موجب می شود که در قدم اول اعتبار آن رسانه که آنان کارمند اش اند نزد مخاطبان و در میان دیگر رسانه از دست برود و در قدم دوم، رسانه و دست اندرکارانش در مواجهه با مسوولین دولتی و دیگر صاحبان قدرت، قرار بگیرند.

تحولات سال های اخیر در جهت بهبود و گسترش آزادی مطبوعات در سطوح ملی و بین‏المللی، ضرورت هماهنگی بیشتر قوانین و مقررات قدیمی مربوط به تاسیس و اداره روزنامه ها و مجله ها و نیز ضوابط قانونی حاکم بر مندرجات آنها با مبانی حقوقی جهانی این آزادی را پدید آورده است. تحت تاثیر این تحولات، لزوم توجه هرچه سریعتر به مقررات استقلال حرفه ای روزنامه نگاران و تامین و تضمین حقوق مالی و معنوی آنان و همچنان توسعه و تقویت مقررات مربوط به موسسات مطبوعاتی و فعالیت های وابسته به مطبوعات، مانند امور چاپخانه ها، توزیع و پخش نشریات، تهیه کاغذ و تجهیزات فنی ارزان قیمت، سازمان های تبلیغات بازرگانی، دفاتر روابط عمومی و موسسات خبری ایجاد شده است. (حقوق مطبوعات «معتمدنژاد»)

در سطح ملی، با افزایش تعداد روزنامه ها و مجله ها پس از موافقت نامه بن و همچنین گوناگونی بینش های اجتماعی و فرهنگی نشریات، شرایط مساعدتری برای فضای عمومی مطلوب فعالیت های مطبوعاتی فراهم شده. به گونه ای که تحت تاثیر این شرایط، توجه به تحکیم و تقویت حاکمیت قانون برای حفظ و حراست آزادی مطبوعات، فزونی یافته است و تجربه سال های اخیر نشان میدهد که به دلیل وجود برخی از ابهامات در قانون رسانه های کشور و هچنین عدم آگاهی برخی از روزنامه‏نگاران از مسایل حقوقی مطبوعاتی، میان ارباب رسانه ها و هیأت حاکمه تنش های زیادی بوجود آمده است. از همین رو فراگیری حقوق مطبوعات در دانشکده‏ ها در دانشگاه های کشور ضروری پنداشته میشود.

گروهی پژوهیشی هفته نامه ی ندای غزنه 

منبع : ویب بلاک پژوهشی

قانون مطبوعات در افغانستان

  قانون مطبوعات در افغانستان فصل ۱ احکام عـمومـی ماده ۱ این قانون به تاسی از حکم ماده سی و چهارم قانون اساسی ورعایت ماده نزدهم میثاق بین المللی حقوق بشر، به منظور تامین حق آزادی فکر و بیان و تنظیم فعالیت رسانه های همگانی در کشور وضع گردیده است. ماده ۲ اهداف این قانون عبارت اند از : ۱- ترویج و حمایت از حق آزادی فکر و بیان، دفاع از حقوق ژورنالیستان و تامین شرایط فعالیت آزاد آنها. ۲- ترویج و انکشاف رسانه های همگانی آزاد، مستقل و کثرت گرا. ۳- فراهم کردن زمینه مناسب برای اظهار فکر و احساس اتباع کشور توسط گفتار ، نوشته، رسم، تصویر، ثبت روی نوار ، تمثیل، حرکت و سایر پدیده های علمی ، ادبی، هنری و طبع و نشر. ۴- رعایت اصل آزادی بیان و رسانه های همگانی مسجل در میثاق بین المللی حقوق بشر با نظرداشت دین مبین اسلام. ۵- کمک بمنظور رشد سالم رسانه های همگانی به نحوی که بتواند وسیله موثر نشر ثقافت در کشور گردیده، آراء عامه را طور صادقانه و سودمند به جامعه منعکس نماید. ماده ۳ اصطلاحات آتی در این قانون دارای مفاهیم ذیل میباشد: ۱- رسانه : وسیله یا آله انتقال معلومات با استفاده از وسایل ذیل می‌باشد: - وسایل بصری: رسم، عکس ، پست کارت ، پوستر. - وسایل سمعی و بصری: رادیو، تلویزیون ، شبکه کیبلی ، موبایل تصویری. - وسایل اطلاعاتی: آژانس های اطلاعاتی و مطبوعاتی. ۲- مطبوعات : آن حروف و اشکال طبع شده ای است که مطالب یا صورتی را افاده نموده و شامل تمام وسایل ارتباط همگانی مانند روزنامه ، جریده، مجله، رساله، کتاب، موعظه، خطابه و بیانیه باشد. ۳- رسانه های همگانی در این قانون به انواع ذیل تقسیم میگردد: - رسانه های همگانی دولتی : رسانه ای است که متعلق به ادارات دولتی بوده و از طرف آنها تمویل و تجهیز میگردد: - رسانه های همگانی گروهی : رسانه های است که متعلق به سازمانهای سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی بوده و از طرف آنها تجهیز و تمویل میگردد. ۴- ژورنالیست : شخص مسلکی ای است که در عرصه طلب ، کسب و نشر معلومات از طریق وسایل خبری مصروف فعالیت باشد. ۵- مطبعه : مؤسسه اقتصادی ، تخنیکی و حقوقی است که طبع روزنامه ، مجله، کتاب، جریده، ابلاغیه، رساله، اعلان پوستر و پست کارت در آن صورت میگیرد. ۶- طابع : شخص حقیقی یا حکمی است که به اساس ملکیت یا نمایندگی مالک ، متصدی بالفعل امور مطبعه باشد. ۷- ناشر : شخص حقیقی یا حکمی که اجازه طبع ونشر آثار غیر موقوت را دارا میباشد. ۸- صاحب امتیاز : اشخاص حقیقی یا حکمی است که به طبع و نشر وسایل مطبوع موقوت و تأسیس و تدویر رادیو، تلویزیون ، شبکه کیبلی ، آژانس و مطبعه می‌پردازند. ۹- مدیر مسوول : شخصی است که بصورت بالفعل مسوولیت تدویر امور مربوط به وسایل مندرج جزء (۸) این ماده را به عهده دارد. ۱۰- نشر : عملیه ئی است که توسط آن پیام وسایل مطبوع ، برود کاستنگ ، وسایل سمعی و بصری در معرض آگاهی عامه قرار داده میشود. ۱۱- رادیو : وسیله ارتباط همگانی سمعی است. ۱۲- تلویزیون : وسیله ارتباط همگانی سمعی و بصری است. ۱۳- شبکه کیبلی : وسیله ارتباط و انعکاس همگانی سمعی و بصری است که برنامه های گوناگون اطلاعاتی ، تعلیمی ، تربیتی ، فرهنگی و تفریحی بین المللی را از طریق ماهواره اخذ و برای مشترکین به نمایش میگذارد. فصل ۲ حقوق و وجایب ماده ۴ (۱) هر شخص حق آزادی فکر و بیان را دارد . طلب، حصول ، انتقال معلومات و نظریات بدون مداخله و محدودیت از طرف مسوولین دولتی شامل این حق بوده و در برگیرنده آزادی بیان و وسایل پخش ، توزیع و دریافت معلومات نیز می‌باشد. (۲) دولت، آزادی رسانه های همگانی را حمایت و تقویه مینماید . هیچ شخص حقیقی یا حکمی بشمول دولت و ادارات دولتی نمی تواند فعالیت رسانه های خبری و یا معلوماتی را منع، تحریم ، سانسور یا محدود نموده و یا طور دیگری در امور نشر رسانه های همگانی و معلوماتی مداخله کند. کمیسیون بررسی مندرج ماده (۴۲) این قانون از این حکم مستثنی میباشد. ماده ۵ هر شخص حق دارد معلومات را طلب و دریافت نماید. دولت بنابر تقاضای اتباع کشور معلوماتی را که مطالبه مینماید ، فراهم میکند مگر اینکه معلومات مطالبه شده راز محرم نظامی بوده و افشای آن امنیت و منافع ملی را با خطر مواجه سازد. ماده ۶ (۱) ژورنالیستان در اجرای فعالیت های مسلکی شان بشمول نشر راپورها و نظریات انتقادی مورد حمایت قانونی قرار میگیرند. (۲) ژورنالیستان حق دارند از افشای مراجع کاری شان خودداری نمایند ، مگر اینکه محکمه ذیصلاح در مورد افشای آن حکم نموده باشد. ماده ۷ ژورنالیستان و سایر اعضای رسانه های همگانی میتوانند بمنظور دفاع از منافع صنفی شان مطابق احکام قانون اتحادیه های مستقل ایجاد نمایند. ماده ۸ (۱) اتباع کشور میتوانند وسایل رسانه های همگانی مندرج ماده سوم را مطابق احکام این قانون تأسیس نمایند. (۲) نماینده گی های سیاسی خارجی ، موسسات بین المللی و نمایندگی های آنها در افغانستان میتوانند با رعایت موازین دیپلماتیک به طبع و نشر بلوتن خبری بعد از حصول اجازه وزارت اطلاعات و فرهنگ بپردازند. فصل ۳ وسایل مطبوع ماده ۹ (۱) اتباع کشور ، احزاب سیاسی ، سازمانهای ثبت شده داخلی و مهاجرین داخلی میتوانند مطابق احکام این قانون وسایل مطبوع را تأسیس نمایند. نشر روزنامه ، نشریه موقوت و سایر نشرات مطبوع بدون اجازه قبلی تأسیس شده میتواند. (۲) نشریه هائی که تیراژ آنها کمتر از دو صد (۲۰۰) شماره باشد، تابع احکام مندرج مواد (۱۳-۲۸) این قانون نبوده ، ایجاب حصول اجازه و ثبت قبلی را نمی نماید. ماده ۱۰ موسس وسایل مطبوع حین ثبت نشریه خویش مکلف به ارائه معلومات ذیل به وزارت اطلاعات و فرهنگ میباشد: ۱- شهرت کامل و محل سکونت درخواست دهنده ۲- اسم نشریه و محل نشر آن ۳- لسانیکه نشریه به آن انتشار مییابد. ۴- منبع تمویل نشریه و اندازه سرمایه آن ماده ۱۱ نشریه مطبوع حاوی اسم نشریه ، آدرس مشخص ، ذکر محل چاپ ، نام صاحب امتیاز ، اسم مدیر مسوول و تاریخ نشر آن میباشد. ماده ۱۲ هویت صاحب اثر و امضای وی در اصل نسخه حتمی میباشد. ماده ۱۳ هر وسیله مطبوع مطابق احکام این قانون دارای صاحب امتیاز و مدیر مسوول میباشد. فصل ۴ مطابع ماده ۱۴ اتباع : احزاب سیاسی کشور و ادارات دولتی میتوانند به تأسیس مطبعه اقدام نمایند . مشروط بر اینکه جواز فعالیت را از وزارت اطلاعات و فرهنگ کسب نموده باشند. درخواست دهنده جواز تأسیس مطبعه مکلف است با نظر داشت حکم ماده (۲۴) این قانون مطالب آتی را با وزارت اطلاعات و فرهنگ ارائه نماید. ۱- شهرت کامل و محل سکونت ۲- اسم و محل فعالیت مطبعه ۳- لسانیکه توسط آن طباعت صورت میگیرد ۴- انواع و اقسام ماشین آلات و تجهیزات طباعتی ۵- منبع و اندازه سرمایه که در تأسیس و تدویر مطبعه به کار میرود. ماده ۱۵ (متن که از طرف وزارت اطلاعات و فرهنک برای ما فرستاده شده‘ ماده ۱۵ را نداشته است) ماده ۱۶ انتقال ملکیت مطبعه مجاز است . شخصیکه ملکیت مطبعه بوی انتقال می‌یابد ، مکلف است احکام مندرج ماده (۲۴) این قانون را مجدداٌ رعایت نماید. ماده ۱۷ آغاز فعالیت مطبعه و ادامه کار آن بدون داشتن صاحب امتیاز و مدیر مسوول جواز ندارد. ماده ۱۸ اتباع کشور ، احزاب سیاسی و سازمانهای اجتماعی که خود مالک مطبعه نباشند ، حق دارند از مطابع دولتی و شخصی مطابق مقررات مالی و حسابی آنها استفاده نمایند. فصل ۵ وسایل سمعی و بصری ماده ۱۹ اتباع کشور احزاب سیاسی ، سازمانهای اجتماعی و سایر موسسات خصوصی و دولتی میتوانند دستگاه ها و وسایل سمعی و بصری را طبق احکام این قانون تاسیس نمایند. ماده ۲۰ (۱) بمنظور تنظیم بهتر فعالیت دستگاه های وسایل سمعی و بصری کمیسیون ملی نشرات رادیو تلویزیون که متشکل از پنج عضو میباشد ، ایجاد میگردد. (۲) رئیس و اعضای کمیسیون ملی نشرات رادیو تلویزیون از طرف رئیس جمهور برای مدت دو سال تعیین میگردد ، مدت کار کمیسیون عند اللزوم تمدید شده میتواند. ماده ۲۱ (۱) کمیسیون ملی نشرات رادیو و تلویزیون دارای وظایف و صلاحیت های ذیل میباشد: ۱- صدور جواز و تعیین فریکونسی به دستگاه های رادیو و تلویزیون ، به اساس معیارهای وضع شده قبلی . ۲- صدور رهنمودهای مسلکی برای احزاب سیاسی حین استفاده از رادیو تلویزیون . ۳- صدور رهنمودهای ضروری برای مالکین وسایل الکترونیکی ، بعد از مشوره با متصدیان نشراتی و جامعه مدنی. ۴- نظارت از رعایت احکام این قانون توسط رسانه های همگانی. ۵- تعیین پالیسی نشراتی رادیوها و تلویزیون های دولتی. (۲) کمیسیون ملی نشرات رادیو و تلویزیون مستقل بوده از اجراآت خویش به رئیس جمهور گزارش میدهد. ماده ۲۲ درخواست دهنده تاسیس رسانه های همگانی سمعی وبصری (رادیو و تلویزیون) مکلف است جهت اخذ جواز ، معلومات ذیل را به کمیسیون ملی نشرات رادیو و تلویزیون ارائه نماید. ۱- شهرت کامل ومحل سکونت ۲- اسم و محل فعالیت وسیله سمعی وبصری ۳- نوع وسیله سمعی و بصری ۴- هدف و مرام نشراتی ۵- منبع و اندازه سرمایه آن ۶- کمیت و کیفیت ماشین آلات و تجهیزات ماده ۲۳ هر وسیله سمعی و بصری مطابق احکام این قانون دارای صاحب امتیاز و مسوول نشرات می‌باشد. فصل ۶ شرایط ومکلفیت های صاحب امتیاز ماده ۲۴ صاحب امتیاز رسانه های همگانی واجد شرایط ذیل میباشد: ۱- داشتن سند تابعیت کشور ۲- اکمال سن هجده سالگی ۳- محروم نبودن از حقوق مدنی مطابق حکم محکمه با صلاحیت . ماده ۲۵ (۱) صاحب امتیاز وسایل سمعی و بصری و وسایل مطبوع مکلف است ، وسایل خود را مطابق شرایط مندرج احکام این قانون ثبت نماید. ۲) در صورتیکه نشریه قبل از ثبت نشر گردیده باشد، صاحب امتیاز آن مکلف است در مدت یک هفته نشریه خود را طبق احکام این قانون ثبت نماید. ماده ۲۶ هر گاه صاحب امتیاز ، تصمیم وزارت اطلاعات و فرهنگ مبنی بر رد ثبت یا صدور جواز را مغایر احکام قانون بداند. به کمیسیون بررسی مطبوعات مراجعه نموده ، در صورت عدم قناعت میتواند در پیشگاه محکمه اقامه دعوی کند. ماده ۲۷ (۱) انتقال ملکیت اداره نشراتی و رسانه همگانی و انتقال حق طبع و نشر آن مجاز است . شخصیکه ملکیت با حق به وی انتقال می‌یابد . مکلف است احکام مندرج ماده (۲۴) و (۱۸) این قانون را مجدداٌ رعایت نماید. (۲) ایجاد اداره نشراتی و رسانه همگانی و حق طبع و نشر، به صاحب امتیاز تعلق دارد در صورت انتقال این حق به شخص دیگر ، مراتب مندرج احکام مواد (۲۴) و (۲۸) این قانون مجدداٌ تکمیل میگردد. ماده ۲۸ مدیر مسوول با رعایت شرایط مندرج احکام این قانون در عین زمان مسوول نشرات رسانه خود میباشد. فصل ۷ شرایط و مکلفیت های مدیر مسوول امتیاز ماده ۲۹ مدیر مسوول واجد شرایط ذیل میباشد: ۱- داشتن سند تابعیت کشور ۲- اکمال سن هجده سالگی ۳- داشتن سند تحصیلات مسلکی یا تجربه حداقل سه سال در رشته ژورنالیزم ۴- محروم نبودن از حقوق مدنی به حکم محکمه باصلاحیت ۵- نداشتن ماموریت رسمی دولتی مگر اینکه نشریه مربوط دولت باشد ماده ۳۰ مدیر مسوول مکلف است تساوی حقوق انتقاد کننده و انتقاد شونده را در وسیله نشراتی مربوط رعایت نماید. فصل ۸ نشرات ممنوعه ماده ۳۱ نشر مطالب ذیل در رسانه های همگانی جواز ندارد ۱- مطالبیکه مغایر با اصول اسلام و توهین به سایر ادیان و مذاهب باشد. ۲- مطالبیکه موجب هتک حرمت و افتراء به اشخاص گردد. فصل ۹ احکام جزایی ماده ۳۲ صاحب امتیاز در صورت مسوول شناخته میشود که مخالف احکام این قانون عمل نماید. ماده ۳۳ (۱) اشخاص حقیقی یا حکمی که بدون رعایت احکام این قانون به تأسیس و تدویر رسانه های همگانی در قلمرو افغانستان بپردازند ، به جزای نقدی محکوم میگردند . (۲) هرگاه موسس و تدویر کننده رسانه های همگانی شخص حقیقی باشد به ترتیب ذیل به جزای نقدی محکوم می‌گردد : - تلویزیون مبلغ پانزده هزار (۱۵۰۰۰) افغانی - رادیو مبلغ ده هزار (۱۰۰۰۰) افغانی - آژانس مبلغ ده هزار (۱۰۰۰۰) افغانی (۳) هرگاه موسس و تدویر کننده رسانه های همگانی شخصی حکمی باشد. به ترتیب ذیل به جزای نقدی محکوم می‌گردد . - تلویزیون مبلغ هفده هزار (۱۷۰۰۰) افغانی - رادیو مبلغ دوازده هزار (۱۲۰۰۰) افغانی - شبکه کیبلی مبلغ سی و چهار هزار (۳۴۰۰۰) افغانی - آژانس مبلغ دوازده هزار (۱۲۰۰۰) افغانی ماده ۳۴ (۱) مدیر مسوول میتواند از افشای اسم صاحب اثر خود داری کند در این صورت مسؤولیت ناشی از نشر اثر، متوجه مدیر مسؤول میباشد. (۲) مقالات انتقادی درنشرات موقوت به اسم مستعار نویسنده نشر شده میتواند. در صورتیکه نام و هویت نویسنده به مدیر مسوول معلوم باشد ، مسوولیت ناشی از مقاله و یا اثر به مدیر مسوول متوجه میگردد. ماده ۳۵ (۱) هر گاه صاحب اثر مطابق احکام این قانون مستوجب مجازات شناخته شده باشد، بحیث فاعل جرم تحت تعقیب عدلی قرار میگیرد ، درینحالت مدیر مسوول بحیث شریک جرم تلقی میگردد . (۲) هرگاه صاحب اثر معلوم نباشد ، مسوولیت ناشی از نشر اثر تنها متوجه مدیر مسوول میباشد. ماده ۳۶ هرگاه نویسنده به جریمه نقدی محکوم گردد ، مکلف است در مدت یکماه از تاریخ صدور حکم جریمه محکوم بها را مطابق قانون تحویل نماید. فصل ۱۰ احـکام نـهایـی ماده ۳۷ اتباع خارجی میتوانند فلم های سینماتوگرافی را در کشور تهیه نمایند ، مشروط بر اینکه اجازه قبلی وزارت اطلاعات و فرهنگ را حاصل نموده باشند. ماده ۳۸ فعالیت رسانه های همگانی توسط اساسنامه ئی که در بر گیرنده اهداف ، وظایف، صلاحیتها، تشکیل و امور مالی مربوط باشد تنظیم میگردد. ماده ۳۹ وزارت اطلاعات و فرهنگ مکلف است بمنظور تحقق فعالیت آزاد نشرات رسانه های همگانی داخلی و خارجی تسهیلات ممکنه را فراهم نماید. ماده ۴۰ صاحب امتیاز و مدیر مسوول رسانه های همگانی که قبل از انفاذ این قانون به فعالیت آغاز نموده باشند ، مکلف اند در مدت دو ماه از تاریخ انفاذ آن احکام این قانون را رعایت نمایند. ماده ۴۱ طبع و نشر کتب درسی و علمی مکاتب و موسسات تحصیلات عالی ، تحقیقی و مسلکی تابع احکام این قانون نمی باشند. ماده ۴۲ (۱) بمنظور بررسی تخلفات مندرج این قانون کمیسیون بررسی به ترکیب ذیل تشکیل می‌گردد : - وزیر اطلاعات و فرهنگ بحیث رئیس - نماینده اکادمی علوم افغانستان بحیث عضو - دو تن نمایندگان پوهنحی ژورنالیزم بحیث اعضا - نماینده کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان بحیث عضو - دو تن نمایندگان اتحادیه ژورنالیستان بحیث اعضا (۲) کمیسیون مندرج فقره (۱) این ماده تخلفات مندرج از احکام این قانون را بررسی مینماید . هرگاه موضوع ایجاب تعقیب عدلی را نماید ، جریان غرض رسیدگی بمرجع عدلی ارجاع میگردد . ماده ۴۳ این قانون از تاریخ توشیح نافذ و در جریده رسمی نشر گردد و با انفاذ آن قانون مطبوعات منتشره جریده رسمی شماره (۸۰۰) مورخ ۱۸ حوت سال ۱۳۸۰ هجری شمسی ملغی شمرده میشود  

تهيه كننده:‌ شيلا " حـــــــــــيدري"